Thanh lịch, văn minh là nét đẹp truyền thống đã được nhiều thế hệ người dân Hà Nội tạo nên và lưu giữ. Người Hà Nội đẹp trong cái đẹp chung của người dân đất Việt, nhưng nét thanh lịch trong cách sống, giao tiếp, ứng xử là nét đẹp tinh tế tạo nên dấu ấn khó quên về người Tràng An. Giờ đây, Hà Nội đang thay đổi từng ngày. Đời sống kinh tế hiện đại đã mang đến những cơ hội và cả những thách thức cho việc kế thừa và phát triển những nét đẹp văn hóa vốn có. Sống trong một môi trường xã hội đổi thay từng ngày, từng giờ, con người cần rèn luyện những kĩ năng sống để có thể hội nhập và phát triển nhân cách. Bởi bên cạnh những thuận lợi, cuộc sống hiện đại cũng có những tác động tiêu cực làm mai một những nét đẹp văn hóa truyền thống. Xác định vai trò giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học trong đó giáo dục nhận thức và hành vi thực hiện nếp sống thanh lịch, văn minh đã được ngành giáo dục thủ đô đặc biệt coi trọng, hàng năm đưa vào nhiệm vụ trọng tâm của năm học và triển khai cụ thể đến các nhà trường.
Thực hiện nghiêm túc nhiệm vụ năm học, hàng năm các trường Tiểu học quận Ba Đình nói chung, trường TH Vạn Phúc nói riêng đã triển khai việc GD đạo đức cho học sinh thông qua các tiết học Đạo đức, tích hợp trong các môn học, các hoạt động ngoại khóa... với nhiều nội dung và hình thức phong phú.
Qua đó cho thấy học sinh đã tiếp nhận nội dung kiến thức tốt, tuy nhiên việc vận dụng thực hành kĩ năng, cách ứng xử thường xuyên, mọi lúc, mọi nơi, ở trường, về nhà và ra ngoài xã hội của học sinh chưa thành thói quen thường xuyên. Ý thức của học sinh khi tham gia các hoạt động tập thể, ngoại khóa, giữ gìn vệ sinh, bảo vệ của công còn chưa cao. Hiện tượng dùng lời lẽ và cách xưng hô không phù hợp lứa tuổi vẫn còn tồn tại. Trong giao tiếp, ứng xử hàng ngày với bạn bè, các em không biết cách tranh luận lành mạnh dẫn đến cãi cọ, gây gổ. Một bộ phận cha mẹ học sinh cũng chưa quan tâm, nhắc nhở con em thực hiện tốt.
Từ những hiện tượng nêu trên, để nâng cao hiệu quả việc giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh cho học sinh, nhà trường chúng tôi đã thực hiện một số việc làm sau:
Đầu tiên là công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức của cán bộ, giáo viên, công nhân viên, học sinh và cha mẹ học sinh về tầm quan trọng của việc giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh cho học sinh.
Tiếp theo, để việc làm có hiệu quả thì mỗi cán bộ, giáo viên, nhân viên trong nhà trường trước hết phải là những tấm gương sáng về thanh lịch, văn minh để học sinh noi theo. Nhà trường đã đưa quy định về đạo đức nhà giáo vào cam kết giữa giáo viên và nhà trường, vào tiêu chí đánh giá thi đua. Vì vậy đã tạo chuyển biến tích cực về nền nếp, tác phong làm việc của cán bộ, giáo viên trong nhà trường.
Trong công tác chuyên môn, chúng tôi đẩy mạnh việc bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ về nội dung, phương pháp, các hình thức tổ chức tiết học Đạo đức, “Giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh”,… cho giáo viên. Triển khai đổi mới các hoạt động dạy học, tạo điều kiện đưa học sinh vào tình huống giao tiếp cụ thể để học sinh có cách ứng xử phù hợp. Định hướng tính thực tế, gần gũi, nhẹ nhàng, hiệu quả trong các tiết học và các buổi hoạt động tập thể để gây hứng thú, phát huy tính tích cực của học sinh. Bên cạnh đó luôn chú ý lồng ghép việc giáo dục, thực hành kỹ năng sống, văn hóa giao tiếp, ứng xử với người xung quanh, với tự nhiên, với môi trường, … hình thành thói quen ứng xử có văn hóa trong tất cả các môn học, thời điểm trong ngày.
Mặt khác chúng tôi triển khai thực hiện đồng bộ, tạo sự đồng thuận, phối kết hợp giữa các cá nhân, tổ chức, hoạt động trong nhà trường. Nhà trường và cha mẹ học sinh cùng kí cam kết thực hiện nội quy, quy định thực hiện nếp sống thanh lịch, văn minh.
Cuối cùng chúng tôi làm tốt công tác kiểm tra đánh giá khách quan, góp ý rút kinh nghiệm, điều chỉnh kế hoạch triển khai cho phù hợp thực tế và tuyên dương khen thưởng đúng người, đúng việc đối với cá nhân giáo viên, học sinh; tập thể lớp thực hiện tốt việc giáo dục nếp sống thanh lịch,văn minh. Hàng tuần, giáo viên chủ nhiệm tổ chức sinh hoạt lớp, theo dõi thường xuyên; biểu dương, động viên kịp thời cá nhân có ý thức thực hành hành vi tốt; chấn chỉnh, nhắc nhở những hiện tượng còn tồn tại. Đội sao đỏ tổng kết thi đua, trao cờ lớp tốt trong giờ chào cờ với tập thể lớp thực hiện đúng nội quy, quy định khi đến trường, học sinh các lớp đã tích cực thi đua để được khen thưởng trước toàn trường.
Với những việc làm cụ thể trên, kết quả thực hiện giáo dục đạo đức của HS mức độ đạt 100%. Phần lớn học sinh có chuyển biến tốt trong nhận thức, hành vi, lối sống ứng xử, giao tiếp. Gặp người lớn tuổi hoặc khách đến thăm trường, các em biết chào hỏi lễ phép. Các em còn biết yêu trường, lớp, mái nhà của mình, biết giữ gìn vệ sinh thân thể, môi trường,… Học sinh cũng nâng cao tinh thần tương thân, tương ái, góp phần phát huy ý thức tích cực, tự giác trong học tập, nhiệt tình trong việc xây dựng bài vở, chất lượng văn hóa cũng có sự tiến bộ rõ rệt. Cũng từ đây, chất lượng giáo dục đạo đức, truyền thống lịch sử Thủ đô và phong cách người Hà Nội cho học sinh có bước chuyển tích cực.
Phụ huynh ủng hộ việc con em mình được giáo dục nếp sống thanh lịch - văn minh, tỏ ra phấn khởi, xúc động khi thấy con em mình có những thay đổi về hành vi, ứng xử trong gia đình, trong nhà trường, xã hội và sẵn sàng tham gia kết hợp với nhà trường để nâng cao hiệu quả giáo dục.
Như vậy để việc giáo dục thanh lịch, văn minh trong trường học đạt hiệu quả cao thì cần có sự phối hợp chặt chẽ và lâu dài giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Điều này sẽ tránh được tình trạng giáo dục không đồng nhất giữa các lực lượng giáo dục. Và để triển khai tốt thì ngay từ trong gia đình, học sinh đã cần được giáo dục thường xuyên để việc thực hiện nếp sống thanh lịch, văn minh trở thành một thói quen tốt. Hơn nữa các lực lượng giáo dục cần có thái độ cầu thị, lắng nghe trẻ, cần đặt mình vào vị trí của trẻ, là một “người bạn” của trẻ, làm gương cho trẻ bởi trẻ có xu hướng bắt chước theo hành động thực tế và chỉ sẵn sàng tiếp nhận sự giáo dục nếu tin tưởng ta. Với những cách làm như trên, chúng tôi tin rằng qua mỗi lớp học, cấp học, chúng ta sẽ góp phần tạo nên những thế hệ học trò mang nét đẹp riêng thanh lịch, văn minh của người Hà Nội.
